Startpagina

Curriculum

Boeken over psychologie

Columns en interviews >>

Thrillers

Fotografie

Contact

Links

E-mail

Nieuwe columns | Verschenen columns

Persoonlijkheidstest

Het persoonlijkheidscircus Een van mijn vroegere hoogleraren psychologie vertelde in zijn colleges altijd het verhaal hoe hij de dokters in het ziekenhuis in het ootje nam met het afnemen van de Rorschachtest. U weet wel die test met die inktvlekken waarmee je de persoonlijkheid kunt �aftappen�. Hij had een stuk of tien vaste persoonlijkheidsbeschrijvingen gemaakt die hij een beetje door elkaar husselde zonder verder nog naar de reacties van de pati�nten op de inktvlekken te kijken. Glunderend vertelde hij hoe prachtig die dokters zijn persoonlijkheidsbeschrijvingen vonden. �Wat hebt u die pati�nt toch raak getypeerd.� Het was een van zijn argumenten om aan te geven dat het soort testen als de Rorschach wetenschappelijk gezien nonsens was. Op grote schaal was indertijd aangetoond hoe weinig waarde dit type persoonlijkheidstesten had. Ik was geschokt toen ik recentelijk las dat in de Verenigde Staten deze test nog op grote schaal gebruikt wordt bij rechtszaken om bijvoorbeeld aan te tonen dat iemand emotionele schade is berokkend. Ook in Nederland schijnt de test weer in opkomst te zijn hoorde ik onlangs van iemand die een opleiding tot Rorschachtester volgde. Het past mooi in het opkomende New Age denken: voelen en intu�tie is veel belangrijker dan het denken en het verzamelen van empirische gegevens. Weg met die verstandelijke zeurpieten van de academische psychologie. Wij weten het gewoon! Pogingen om de persoonlijkheid te karakteriseren en meten hebben al een lange geschiedenis. De oudste is waarschijnlijk de astrologie. Zolang er damesbladen zijn zal die blijven voortbestaan. Je blijft het om je heen horen: �Ik ben een typische vis, weegschaal�. Vul zelf maar in. De negentiende eeuw was de tijd van de schedelmeters en de typologie van de lichaamsvormen. En de afgelopen eeuw was de tijd van de projectietesten en de persoonlijkheidsvragenlijsten. Steeds weer steken nieuwe modes de kop op. Tegenwoordig zijn het de persoonlijkheidstypen van het Enneagram en de Myers-Briggs en een aantal aanverwante testen die �n zijn. De overeenkomst met de eerdergenoemde Rorschachtest is dat ze onbetrouwbaar zijn en nauwelijks of geen voorspellende waarde hebben. Toch blijft het een aantrekkelijk idee om mensen onder te delen in een beperkt aantal persoonlijkheidstypen. Als je eenmaal weet waar die persoon kan worden ondergebracht dan kun je gemakkelijk beslissingen nemen over het werk waarvoor hij geschikt is , of hij leiding kan geven of hoe hij zich zal gedragen in crisissituaties. De droom dus van iedere personeelschef, headhunter en onderwijzer. Hoe komt het dan, zult u zich afvragen, dat mensen bij het lezen van hun persoonlijkheidsbeschrijving of die nu afkomstig zijn van een schedelmeter, een astroloog, een handschriftkundige of een Myerrs-Briggstester, zoveel herkennen? Ik kwam laatst een woord tegen dat al vijftig jaar geleden door psychologische onderzoekers werd gebruikt: het Barnumeffect . Meneer Barnum was een beroemde Amerikaanse circusdirecteur die zei dat een circus altijd voor iedereen iets te bieden moest hebben. Zo is het ook met persoonlijkheidsbeschrijvingen. Er moeten voldoende vage, nietszeggende gemeenplaatsen in staan zodat iedereen bij het lezen kan uitroepen: Precies, dat ben ik helemaal! �Theo IJzermans

Geloof, Hoop, Liefde

Iedereen valt in de prijzen Wilt u gecoached worden dan komt u al googelend van alles tegen op het internet. Wat vindt u bijvoorbeeld hier van? ��..(naam van de coach) legt u uit wat er fout gaat, hoe uw onderbewuste logica werkt en waarom u daar zo op reageert. Daarna geeft hij u een door hem ontwikkelde gravity training. Binnen tien minuten leert u om stevig te aarden. U gaat ervaren dat u zonder inspanning net zo stevig kunt staan als judokampioen Anton Geesink in zijn beste tijd. Dit is een bijzondere ervaring, waarbij u lichamelijk sterker wordt en leert om uw energie voortaan optimaal te benutten. Bla, bla , bla etc�� Je zult zien dat �mindtuning� , zo heet deze methode, nog werkt ook. Zeker in de eerste periode na de Anton Geesink-ervaring. Binnen de psychologie is al lang bekend dat de meest wonderlijke psychologische interventies kunnen helpen, mits die aan een aantal voorwaarden voldoen. Een van mijn favoriete boeken over dit onderwerp dateert uit 1962. Het heeft als titel Persuasion and Healing en is geschreven door de psychotherapie onderzoeker Jerome D. Frank. Hij begint met een citaat uit Alice in Wonderland die gaat over een hardloopwedstrijd georganiseerd door de Dodo. Alle deelnemers mochten beginnen met lopen vanaf welk punt dan ook, ze konden ook zelf het tijdstip van de start bepalen. Na een half uur werd de wedstrijd gestopt en iedereen begon te roepen�wie heeft er gewonnen?� De Dodo dacht diep na en zei uiteindelijk �Everybody has won, and all must have prizes.� Het is een metafoor voor de bevinding dat alle psychotherapie�n minimaal een beetje blijken te helpen. Dit is te danken aan factoren die therapie�n en andere genezingsmethoden gemeen hebben of het nu psychoanalyse, gedragstherapie of een bedevaart naar Lourdes betreft. Het gaat daarbij niet alleen over genezing van psychische klachten maar ook over lichamelijke voorzover ze psychische oorzaken hebben. Om er een paar te noemen: je moet een belangrijk probleem ervaren, er moet een duidelijke genezingsprocedure gevolgd worden die voortvloeit uit een gedeelde theoretische verklaring van de klachten, de procedure moet gepaard gaan met emotionele opwinding en er moet een warme band bestaan tussen genezer en genezene. Omdat ik in mijn jeugd de catechismus heb bestudeerd vat ik de belangrijkste werkzame ingredi�nten samen als Geloof, Hoop en Liefde. Als u het moeilijk heeft en u gelooft ook nog dat uw geest af te stellen is zoals de ontsteking van uw auto, dan is mindtuning aan te raden. Als de behandelaar een aardige en overtuigende persoon is en u hem ook nog flink betaalt, zodat het wel moet werken, dan kan succes niet uitblijven. Binnenkort is er bij mij in de buurt weer een Paraview-beurs. Ik ga daar graag naar toe. Je hoort nog eens wat. Als je je niet goed voelt kun je daar kiezen uit allerhande voorschriften die je van je pijnen of somberheid afhelpen. De adviezen vari�ren van �meer aardappels eten� tot �contact zoeken met een soldaat van Napoleon die tijdens de veldtocht naar Rusland in zijn voet geschoten is�, precies op de plek waar jij zo�n pijn hebt. Als je daar niet in gelooft kun je je altijd nog laten behandelen door Tibetaanse klankschalen �waarvan een Duitse professor heeft aangetoond dat ze positieve verandering in je hersenen teweeg brengen�. Alles kan helpen. Als dat geen opwekkend idee is? � Theo IJzermans

Solliciteren

Ik ga er helemaal voor! Het is al weer een tijd geleden dat ik sollicitant was. Die rol is weinig benijdenswaardig. Je behoort er beleefd en met de pet in de hand bij te zitten. Maar je moet tevens, afhankelijk van de functie die je ambieert, een energieke, dynamische en zelfbewuste indruk maken. De �ik ga d�r voor�- houding. Ik weet niet wat de ervaringen van mijn lezers zijn, maar na een sollicitatiegesprek verneem je soms de vreemdste dingen over jezelf. Als je tenminste nog iets hoort. Het is mij een paar keer gelukt om via spionnen in de sollicitatiecommissie te vernemen waarom ik afgewezen was. De ene keer had de commissie besloten dat ik teveel zelfvertrouwen had, zelfs grenzend aan arrogantie. De andere keer hoorde ik dat mijn persoonlijke uitstraling niet krachtig genoeg was. Bij een derde sollicitatie had de directeur van de organisatie zich tegen mij gekeerd omdat hij Limburgers niet vertrouwde. �Ze zijn altijd vriendelijk, op het oog meegaand, maar ze gaan toch hun eigen gang�, was zijn vernietigende commentaar volgens de spion. Bij veel functies, zeker wanneer je leiding moet geven, is je persoonlijkheid belangrijker geworden dan je bekwaamheid. Minimale vaardigheden als ervaring in planmatig denken en kennis van organisaties, dat soort dingen, heeft de kandidaat meestal wel in portefeuille. Anders zou je niet eens uitgenodigd worden. De uitstraling en de persoonlijkheid zijn vervolgens het belangrijkst. De Amerikaanse onderzoekster en schrijfster Barbara Ehrenreich is een tijd undercover gegaan om onder een andere naam als werkzoekende van middelbare leeftijd een baan te krijgen in een middenkader functie. In haar boek Bait and Switch, wat zoiets betekent als �Gelokt en Gevangen�, beschrijft ze haar ervaringen. Ze komt terecht in de wondere wereld van sollicitatietrainingen, jobcoaches en netwerkorganisaties. Ze moet zich een hoop gekte en vernederingen laten welgevallen om een baan te krijgen. In een eerder boek beschreef ze levendig haar ervaringen met de verschrikkingen van de laagstbetaalde baantjes zoals vakkenvuller en schoonmaakster. (In Nederland vertaald als De achterkant van de Amerikaanse droom.). Maar in de positie van werkloze white collarworker van middelbare leeftijd ben je ook niet te benijden. Er zit natuurlijk een Amerikaanse saus over haar verhaal, het is daar allemaal een graadje erger dan hier zoals netwerkbijeenkomsten bij een groep die een christelijke sekte blijkt te zijn. Je leert er bidden voor een baan. Het meest schrijnend en hilarisch zijn haar ervaringen met een hysterische jobcoach die haar leert om positief te worden. Ze moet leren om zichzelf zonder blikken of blozen te verkopen met jargon ontleend aan de Myers-Briggs Type Indicator: �Ik ben een natuurlijke leider volgens de MBTI.� Deze test is een van de ook in Nederland gangbare persoonlijkheids testen die ondanks hun krakkemikkige, wetenschappelijke status steeds meer gebruikt worden. De arme werkzoekster leert ook haar leeftijd te verdoezelen. �Als je je zevenendertig voelt dan ben je zevenendertig.� Waauw, Tsjakkaa. Zou het zoeken van werk voor white collar workers hier in Nederland ook zo�n verschrikking zijn? � Theo IJzermans

Kernfusiemethode

De kernfusiemethode Tot voor kort dacht ik bij kernfusie aan nieuwe energiebronnen. Ooit heb ik ergens gelezen dat dit een alternatief zou kunnen worden voor olie, steenkool en kernsplitsing. Zojuist verneem ik dat de kernfusiemethode een goed hulpmiddel is om stress en dreigende burnout te analyseren en deze vervolgens te behandelen. Wat blijkt: mensen raken uit hun balans als ze hun gevoel of intu�tie niet volgen. Ik citeer van een website: Als deze langdurig genegeerd worden, worden ze niet meer gesignaleerd en kiest men zowel fysiek, mentaal als emotioneel compensatiehoudingen die leiden tot inadequaat overlevingsgedrag. Als de eerstvolgende sterkere signalen wederom worden genegeerd volgt een volgende overlevingsstrategie etc. Kinderen in een familiesysteem vangen de bij dergelijke ouders onbewust gebleven ladingen op omdat hun (overlevings) gedrag is gemengd met het bovengenoemd onverwerkt emotioneel materiaal. Daar het kind dit voor zijn ouders uit Liefde wil compenseren zal het zijn eigen behoeften en emotioneel leven gaan te verdringen, wat weer nieuw compensatiegedrag oplevert. Op een dergelijke wijze wordt de hete aardappel onbewust doorgegeven aan de volgende generaties, wat leidt tot een steeds hoger oplopende basisstress-nivo. Met de kernfusiemethode blijk je dat allemaal te kunnen oplossen zeggen ze op de website. www.demeedenkers.nl/hypnotherapie.html Ik las laatst een artikel in HPIde Tijd over wonderlijke adviseurs en trainers die voor de overheid werken. Er worden Bhagwanmeditaties gehouden, onderzoeken gedaan met wichelroedes en aura�s gelezen. Ik ben toen eens gaan rondkijken op websites van dit alternatieve circuit. De gekste verhalen kom je er tegen zoals het bovenstaande over de achtergrond van een �hoger oplopende basisstressnivo�. Je gelooft je ogen niet als je leest waar de trainingen en behandelingen op zijn gebaseerd. Een van de veelgenoemde goeroes is de Duitser Bert Hellinger die ook op de �meedenkers�- website wordt aangehaald. Het verbaasde mij niet toen ik hoorde dat deze oude heer Hellinger de nazis uit zijn jeugd nog steeds een warm hart toedraagt. De Nazifilosofie was doordrenkt van het soort metafysische idee�n dat wij tegenwoordig New Age zouden noemen. Denk aan de Wodanrituelen in de Duitse wouden en hun theorie�n over Blut und Boden en de zuiverheid van het Arische ras. Bij dit soort metafysica hoef je nooit bewijzen te leveren omdat �de wetenschap nog niet zo ver is� of omdat je het eerst �de diepe waarheid� moet voelen en ervaren voor je een oordeel mag geven. De nazi�s sloten wetenschappers die kritisch vragen durfden te stellen op in concentratiekampen. Laten we er maar op hopen dat de New Age-aanhangers nooit aan de macht komen. Iedereen mag natuurlijk geloven wat hij wil zolang het maar niet verkocht wordt als professionele behandeling en wetenschap. In de kerk mag wat mij betreft dagelijks de hemelse genade worden bezongen. Maar we zouden raar opkijken als de pastoor tegen betaling van achthonderd euro per dagdeel de top van een ministerie gaat bekeren. Dat is wat er in feite gebeurt met de opmars van allerlei �spirituele� trainingsvormen in bedrijven en organisaties. � Theo IJzermans

Kwakzalvers

De opmars van de kwakzalvers Vandaag heb ik mij aangemeld als lid van de Vereniging tegen de Kwakzalverij. Ik wist niet dat die club nog steeds bestond. In mijn herinnering werd de naam met twee e�s gespeld, �vereeniging�. Ze stamde uit een tijd toen gebedsgenezers, barbiers en aderlaters nog concurreerden met wetenschappelijk opgeleide artsen. T�t ik een paar maanden geleden las dat staatssecretaris Hoogervorst, bij de viering van het 125-jarig bestaan van deze vereniging vraagtekens had geplaatst bij medische behandelingen zoals homeopathie. Dit is een van die behandelingen waarvan inmiddels voldoende is aangetoond dat het niet alleen niet werkt, wetenschappelijk gezien slaat het ook nergens op. Als zo een vereniging nog bestaat dan wordt het hoog tijd dat ik die ga steunen, bedacht ik. Op de golven van de New Age rukt de kwakzalverij weer behoorlijk op. Als alternatieve genezingswijzen er toe leiden dat mensen met een ernstige ziekte daardoor niet adequaat behandeld worden, dan spreken de bezwaren voor zich. Ook is het duidelijk als iemand op een andere manier schade wordt berokkend, bijvoorbeeld omdat die persoon zich ongelukkig gaat voelen door het verhaal dat hij door de duivel wordt bezeten. In de meeste andere gevallen zou je schouderophalend kunnen zeggen: ach, baat het niet dan schaadt het niet. Als iemand na een consult bij een wichelroedeloper ertoe over gaat om zijn bed te verplaatsen, omdat zijn depressie wordt veroorzaakt zou worden door �negatieve aardstralen�, dan helpt het misschien ook nog. Als iemand in een sessie �familieopstellingen� weer een diep emotioneel contact krijgt met zijn al of niet overleden voorouders dan voelt hij zich daar misschien goed bij. Er bestaat inmiddels voldoende onderzoek op het gebied van placebo-effecten en de werking van suggesties om dit soort verbeteringen te verklaren. Zeker bij psychische problemen zijn de positieve effecten zeer re�el. Toch zie ik ook ronduit negatieve kanten aan dit soort behandelingen. Omdat de theorie�n en behandelingen zo oncontroleerbaar zijn oefenen ze een grote aantrekkingskracht uit op boeven en gekken. De boeven zien veel mogelijkheden om zonder een langdurige studie snel rijk te worden door goedgelovige ongelukkigen aan zich te binden en ze veel geld afhandig te maken. En de gek met grootheidsfantasie�n kan blijven geloven dat hij bijzonder is en contacten onderhoudt met het bovennatuurlijke. De geschiedenis van spiritisme, bovennatuurlijke genezingsmethoden en vage en alternatieve therapie�n en trainingen is bevolkt met kleurrijke criminele en/of gestoorde goeroes. Geloof, dat niet gecorrigeerd kan en wil worden door feiten en onderzoek zo leert ons de geschiedenis, leidt gemakkelijk tot uitwassen. Als je gelooft dat het een heilige plicht is om de Koran te verspreiden en je door tegen een wolkenkrabber aan te vliegen tot in de eeuwigheid door roomblanke maagden wordt verwend, dan doe je het ook nog. Een nuchtere houding waarbij het verstand en het vragen naar feiten voorop staat leidt tot voortdurende zelfcorrectie. En dat is maar goed ook. Behandelaars als dokters, psychotherapeuten, trainers en adviseurs die alleen een beroep doen op geloof of eigen ervaring dienen met veel wantrouwen behandelt te worden. Leve de Vereniging tegen de Kwakzalverij! www.kwakzalverij.nl �Theo IJzermans

Theo IJzermans
Recente columns

Columns die eerder verschenen in o.m. Intermediair en  website Kluwermanagement:

• Amerikaanse kanaries
• De twijfelende manager
• De charismaschool
• De opmars van de nieuwste mens
• De verplaatsbare mens
• De woedende medewerker
• Wanneer val ik door de mand?
• Druk, drukker, drukst
• Het verborgen paradijs
• Hoe bekwaam ben ik?
• Hoe krijg ik mijn zin?
• Managersjargon
• Oudere werknemers
• Rollenspelen
• Scoringsdrift
• Service
• Uitstellen
• Wachten (1)
• Wachten (2)
• Wij ouders eisen!

 

---

 

 

| top |